JOHANN SEBASTIAN BACH (1685-1750)

De grote Johann Sebastian Bach (1685-1750) wordt tegenwoordig beschouwd als eind- en hoogtepunt van de Barokperiode.

Lees verder..

WEBLOG

Marjolein Koning

Geen leven zonder Bach

door Marjolein Koning, plaatsvervangend eerste hobo´ste van de Radio Kamer Filharmonie

Al als klein meisje, nog zonder zelf te musiceren, werd ik meegenomen naar de Mattheus passie. Mijn vader nam de partituur mee en ging er totaal in op. Ik vond het vooral lang duren en dat zingen vreselijk, dus wilde het liefste zo snel mogelijk weg. Thuis ging mijn vader dan achter de piano zitten om zelf allerlei in zijn hoofd achtergebleven flarden aan elkaar te improviseren. Zalig was dat!

Nu, een kleine 30 jaar later, ben ik zelf volledig verslingerd aan het spelen van en luisteren naar Bach. Nederland is wel het ideale land hiervoor: de Mattheüs-hype, de Johannes, cantatediensten, de Weihnachtstraditie en nu een soort Bach-jaar bij de ZaterdagMatinee.

Bach maakt gelukkig, ontroert, zalft, troost, geneest de ziel en komt het diepst.

De kerst staat voor de deur en dus mocht ik deze afgelopen week weer "Weihnachten". Zes feestelijke cantates.
In de eerste een openingskoor; magistraal met trompetten en pauken. Verderop, na o.a. een donkere sfeervolle altaria, zingt in de basaria met fluit dat kleine Bach-trompetje er lustig op los (onlangs in Leiden fenomenaal uitgevoerd door Peter Masseurs). Je voelt je blij en gelukkig, ongeacht wat, je kunt niet anders.
De tweede is pastoraal van karakter (gaat ook over de herdertjes). Twee hobo d'amores en twee da caccia's kwartetten er driftig op los en komen alle aan de beurt met de leading voice. Afgelopen dinsdag nog door mijn leerlingen laten spelen. Ook zij raken langzaam met het Bach-virus besmet.
In de derde keert de vreugde met de trompetten weer terug in het openingskoor "Herrscher des Himmels, erhore das Lallen" (dat "lallen" levert nog altijd een beetje hilariteit op). In het sopraan-bas-duet spelen de twee d'amores vol melancholie, maar niet somber. (Wel brengt deze da capo aria wat praktische spanning: kan ik straks in de halve seconde de vier pagina's goed terug slaan? Of waren het er nou drie?)
De vierde is opeens met hoorns. Een compleet andere sfeer: F groot. Een grote dank en lofbetuiging. Er is geen hoornaria, maar wel de zogenoemde echo-aria. Sopraan-hobo. Ik heb het op verschillende manieren uitgevoerd: 1. sopraan met sopraanecho en 1 hobo, die zelf zijn/haar eigen echo moet produceren. Het is en heel leuke uitdaging om de echo werkelijk als echo te laten klinken: ijl en ver weg. 2. met echo-hobo. Ik was de echo. Ik kan je verzekeren, dat dat een enge aangelegenheid is. Je staat achterin die enorme kerk, ver van het podium, waar je collega de voorzet geeft. Die hoor je heel laat door de afstand. Om het bij de dirigent goed te laten klinken, moet jij veel te vroeg inzetten. Niet luisteren en toch je collega imiteren. Voor de mensen bij wie je in de buurt staat lijkt me dat een rare gewaarwording. Hopelijk hebben ze korting op hun kaartjes.
De opening van de vijfde swingt de pan uit. Ik herinner me, dat wij, twee d'amores, bij een uitvoering die ik een paar jaar geleden deed met het Concertgebouw Kamerorkest, moesten staan bij dit deel. Dit gaf een enorme drive aan het koor en onze virtuoze beweging kwam waarschijnlijk beter door. Wat een gaaf effect gaf dat!
Deel zes dat eigenlijk onterecht voor het nieuwe jaar wordt gespeeld, is ook weer een feestje. Trompetten worden weer wakker geschud.

Deze cantate bevat wat mij betreft de mooiste sopraanaria "Nur ein Wenk von seinen Handen sturzt ohnmachtiger Menschen Macht". D'amore en strijkers. Geweldige combinatie, die Bach in voorgaande delen ook al een paar keer heeft toegepast. Geeft een bijzondere kleuring aan het geheel, geniaal. In deze aria neemt de muziek, zeker voor minder geoefende oren, een ietwat vreemde harmonische wending waarvan je echt rillingen over je rug voelt lopen en je soms een traan moet wegpinken (lastig tijdens het spelen). Even later nog een mega-uitsmijter: tenoraria met twee d'amore-toeters. Ook heel swingend. Tot slot komen de trompetten, hoe kan het ook anders, in het slotkoor het feest definitief helpen afsluiten.

Hoe kan ik nu zo stellig beweren, dat ik zonder Bach geen leven zou hebben? Tuurlijk is dit een positief relaas over het Weihnachtsoratorium, maar we hebben ook Mozart (ook een genie), Beethoven, Brahms, Mahler en vele anderen.

Tja.

Het is niet omdat mijn instrument zo'n prominente rol speelt, want ook bij de (nu niet genoemde) vioolaria's smelt ik. Ook niet daar met een wat minder goed koor is Bach nog niet kapot te krijgen is. En ook niet na ruim 100 Mattheus-uitvoeringen, want ook die blijft prachtig.

Nee, het is niet te beargumenteren. Ik voel het gewoon zo!

Marjolein Koning

REACTIES

Er zijn nog geen reacties.

REAGEER

Typ de antispamcode over